بحــث روز :

بحث مكانيزاسيون كشاورزي ، بمنظور افزايش راندمان و گسترش سطح زير كشت ، مقوله اي است كه در ايران همواره مورد توجه برنامه ريزان بخش كشاورزي بوده است . بدون آنكه به تبعات آن نظير كاهش تعداد شاغلين كشاورزي و گسيل كشاورزان با تجربه به بازارهاي كار غير تخصصي و به عبارت دگير تبديل يك جمعيت توليد كننده محصولات كشاورزي به مصرف كنندگان صرف و 000 ، چاره اي به انديشند. اما در چند ماهه اخير صحبت بالاترين مقام برنامه ريزي كشاورزي در ايران و معاون ايشان حكايت از آن دارد كه چاره كار براي نيل به توليد بيشتر محصولات استراتژيك كشور و دستيابي به خودكفايي ، افزايش توزيع تراكتورهاي سبك و سنگين و فروش آنها به زارعين است و معتقدند كه ((مزارع كشور به شدت از نبود تراكتورهاي سنگين در مضيقه هستند )) و قرار است ظرف 2 ماه آينده 2 هزار دستگاه تراكتور سنگين 140 قوه اسب به منظور افزايش عملكرد مزارع كشور به خصوص مزارع گندم و ذرت وارد شود.

مسئله اساسي اين است ، اكنون كه برنامه‌ريزي كشاورزي تنها در يك تشكيلات انجام مي‌شود و ايجاد امنيت غذايي مردم دلمشغولي اصلي آنان است و وظيفه حفاظت خاك نيز در يك سازمان متعلق به وزارت جهادكشاورزي متمركز گرديده ، منطق برنامه ريزي و حميت قسمتي حكم مي كند كه نهاد دوم هم دغدغه هاي فرسايش خاك و كاهش حاصلخيزي و پديده هاي مضر ديگري را داشته باشد .مسائل و معضلاتي كه امروزه با عنوان ((پسرفت اراضي)) در بين متخصصين مربوطه، بعنوان يك مشكل جدي در هزاره سوم شناخته شده است . آيا تاكنون نهادي رسمي و دولتي به اين پرسش ساده پاسخ داده است كه ((ميزان فرسايش آبي و بادي )) در اراضي زراعي ايران چه مقدار است ؟ آيا اساساً به اين امر اعتقاد داريم كه از تجارب ديگر كشورها استفاده كنيم . تجاربي كه به بهاي صرف هزينه هاي مالي و نيروي انساني و سپري شدن زمان زيادي بدست آمده اند . و در واقع به اين اصل جامه عمل بپوشانيم كه ((جهاني فكر كنيم و ملي عمل كنيم )) ؟

لازم است يادآوري كنيم كه طوفان عظيم و گرد و غبار ناشي از فرسايش بادي اراضي زراعي دشت هاي مركزي آمريكا (Great Plains) كه در دهه 1930 بطور مداوم و فشرده تحت زراعت گندم قرار داشتند ، بطور كامل مانع رسيدن نور خورشيد به زمين شد ، رنگ اتومبيل ها را از بين برد و خودروهايي را كه در داخل ابر گرد و غبار حركت مي‌كردند به كلي از استفاده مجدد ساقط نمود (1) اين طوفان عظيم به كشاورزاني كه از ادوات كشاورزي فقط براي افزايش محصول استفاده مي كردند (در واقع سوء استفاده مي نمودند) ، درس بزرگي داد به طوري كه از دهه 40 ميلادي به بعد ادوات خاصي براي هر يك از مناطق و كشت ها انتخاب و مورد استفاده قرار دادند .

آيا هرگز انديشيده ايم كه چرا با وجود دو برابر شدن تعداد تراكتور در طول سالهاي 67-1357 ، مقدار توليد بيش از ده درصد و مقدار عملكرد كمتر از 10 درصد افزايش داشته است ، با دو برابر كردن تعداد تراكتورهاي مان نبايد انتظار داشته باشيم كه توليد و عملكرد نيز دوبرابر شود. بلكه آنچه برايمان به ارمغان خواهد داشت، هدر رفت بيشتر آب و خاك و كودهاي شيميايي و … . ، كه در نهايت به كامل شدن فرآيند ((پسرفت اراضي )) منتهي خواهد شد. با وجود آنكه در بسياري از كشورهاي صاحب فن آوري و پژوهش هاي كاربردي ، تاثيرفشرده شدن خاك در اثر بكارگيري ماشين آلات سنگين كشاورزي در كاهش حاصلخيزي به وضوح نشان داده شده و اثبات گرديده است ، در ايران ، تمايلي به اندرز گرفتن و كار بست چنان دستآوردهايي را نداريم . تراكم خاك حاصل از كشاورزي مكانيزه ، مشكلي است كه متأسفانه كوشش هاي اندكي براي ارزيابي اثرات اقتصادي آن صورت گرفته است . لازم است بدانيم ، تراكم خاك باعث تقليل و كاهش ميزان محصول بين 25 تا 50 درصد در برخي از مناطق اروپا و آمريكاي شمالي و بين 40 تا 90 درصد در آفريقاي غربي شده است . تحقيقات انجام گرفته در ايالت اوهايو آمريكا حاكي از كاهش 25 درصدي در ذرت ، 20 درصد در سويا و 30 درصد در جو و گندم در طي يك دوره 7 ساله بوده و فقط خسارات ناشي از تراكم خاك در سطح مزرعه در آمريكا 2/1 ميليارد دلار در سال برآورد شده است . بقول يكي از استادان بر جسته علم « فيزيك خاك» كشورمان ، ما نبايد براي رسيدن به خودكفايي ، كشتزارهاي خود را ابتدا به پاركينگ و سپس گورستان ماشين آلات تبديل كنيم

آيا هيچگاه خواسته ايم در زمينه ها و مباحث گفته شده يك تحقيق و پژوهش ميداني انجام دهيم ؟ و به برنامه ريزان كشور و دوستداران خاك و آب اين كشور اعلام كنيم كه چه بهايي را پرداخت مي كنيم . در حاليكه در كانادا و آمريكا ، بسياري از كشاورزان براي تقليل فرسايش خاك ، روش شخم حفاظتي يا شخم صفر (Conservation Tillage or Zero Tillage) را سالها است كه در مزارع خود به كار مي برند ، آيا در ايران تاكنون حداقل ، آستانه فرسايش پذيري خاكهاي زراعي مان را طي يك پژوهش تعيين نموده ايم ؟ تا هنگامي كه نپذيريم ((خاك يك منبع تجديد شونده نيست )) خود را مجاب مي كنيم كه روش هاي به كار برده شده و يا آنچه را در آينده نزديك به كار خواهيم بست ، عين صواب است. اما آيا منطقي تر نيست كه با سرعت كمتر ولي با مداقه بيشتر به استفاده از منابع خاك سرزمين مان بپردازيم و براي نسل هاي آينده هم خاكهاي حاصلخيز و با توان توليدي كافي و مداوم را به ارث بگذاريم ؟!

دوازدهمين همايش بين المللي حفاظت خاك و آب 12 th ISCO

اولين اجلاس بين المللي حفاظت خاك و آب در سال 1978 در گنت (Gent) بلژيك و دومين، در سال 1980 در سيلسو (Silsoe) انگلستان برگزار شد . در سومين نشست ، در سال 1983 در مالاما آنيا (Malama Ania) هونولولو كشور آمريكا، شركت كنندگان تصميم به ايجاد سازماني مستقل در اين زمينه گرفتند و نام (سازمان بين المللي حفاظت خاك ISCO ) را براي آن انتخاب نمودند و سرانجام از سال 1985 به بعد ((انجمن بين المللي حفاظت خاك و آب )) نامگذاري گرديد.

هدف كلي ISCO دستيابي به استفاده مناسب ( از لحاظ اقتصادي سودمند و پايدار) از منابع خاك و آب مي باشد. همچنين كوشش مي كند تا درك و تفهيم موضوعات فوق را گسترش داده ، ارتباط بين شركت كنندگان در همايش هاي مربوطه و موضوعات مشابه را افزايش دهد .

هيئت رئيسه هشتمين همايش كه در سال 1994 در دهلي نو (New Delhi) هندوستان برگزار گرديد،پيش نويسي دستورالعمل هاي داراي رويه‌اي يكنواخت و مداوم براي اقدامات سازمان را تدوين نمود، تا بتوانند به برنامه ريزي همايش هاي پيش رو ، كمك و ياري رسانند . استفاده ازاين پيش نويس ، بعنوان نقطه شروع ، توسط هيئت رئيسه نهمين همايش (سال 1996 در بن (Bonne) آلمان ) تصويب شد و تاكيد گرديد كه دستورالعمل هاي پالايش و نهايي شده مورد نياز ميباشند چرا كه دستورالعمل هاي ارائه شده براساس اطلاعات اعضاء هيئت رئيسه كنفرانس بن تدوين يافته بود . اما شكي نيست كه اين اطلاعات با پالايش هاي دوره‌اي كه در آينده مورد نياز ميباشند مواجه خواهند شد و براساس متون تهيه شده توسط ISCO و كسب تجارب و اطلاعات بيشتر ، در همايش هاي بين المللي آتي كامل خواهند گرديد.

دوازدهمين همايش بين المللي ISCO در زمينه حفاظت خاك و آب ، در روزهاي 31-26 ماه مه 2002 ، مطابق با پنجم تا دهم خرداد 1381 ، در پكن پايتخت جمهوري مردمي چين برگزار گرديد. در طي برگزاري همايش ، شركت كنندگان از مديريت حوزه هاي آبخيز كوچك در مناطق ترويجي در پكن ، نيز بازديد نمودند.

محور اصلي دوازدهمين همايش عبارت بود از ((كاربري پايدار از منابع جهاني خاك و آب )) و موضوعات همايش در چهار گروه به شرح زير تقسيم بندي شده بودند.

1) اقدامات و سياست هاي منطقه اي حفاظت خاك و آب كه 7 زير عنوان را به خود اختصاص داده بود.

2) فرآيند فرسايش خاك و اثرات زيست محيطي آن كه در 9 زير عنوان تقسيم بندي شده بود.

3) فن آوري و روش هاي حفاظت خاك و آب كه مشتمل بر 4 زير عنوان بود.

4) پايش پويا ، پيش بيني و ارزيابي فرسايش خاك كه شامل 5 زير عنوان بود.

براي آگاهي بيشتر متخصصين حفاظت خاك و آبخيزداري ، موضوعات نه گانه فرعي گروه دوم درج مي گردد .

الف) شبيه سازي فرآيند فرسايش خاك

ب) تجزيه و تحليل و ارزيابي عوامل مؤثر در فرسايش خاك

ج) فرآيند پسرفت خاك و مشكلات زيست محيطي ناشي از آن

د) ارتباط بين فرسايش خاك و تغييرات جهاني زيست محيطي

هـ) فرسايش خاك و حفاظت منابع اراضي (Land Resources)

و) فرسايش خاك ، رسوبگذاري در رودخانه ها و حفاظت منابع آب

ز) خصوصيات منطقه اي فرسايش خاك

ح) پيشينه عمران منطقه اي و ارزيابي تلفات آب و فرسايش خاك

ط) اثرات فرسايش خاك و تلفات آب در فرآيند توسعه زمين ريختي

انجمن آبخيزداري اميدوار است تا با بدست آوردن مجموعه مقالات همايش فوق ، اطلاعات مفصل تر و مفيدتري را در اختيار اعضاء محترم قرار دهد .

خبرهاي مهم :

- جشنواره بين المللي خوارزمي به منظور حمايت و تقدير از پژوهشگران و مبتكرين طبق روال معمول در دهه فجر به طرحهاي موفق در زمينه آبخيزداري جوائزي اهداء خواهد نمود. به منظور دريافت پرسشنامه به آدرس اينترنتي www.iros t .org مراجعه نمائيد.

- مركز پژوهشها مجلس شوراي اسلامي به منظور دستيابي هر چه سريعتر علاقمندان به اطلاعات ، سايت اينترنتي ((خانه ملت)) را راه‌اندازي نموده است . در اين سايت اخبار ـ گزارش خبري ـ مقالات ـ گفتگوها و گزارشهاي كارشناسي و پژوهشي و متن كامل طرح ها و لوايح ـ مذاكرات و مباحث روزانه مجلس و 000 ارائه خواهد شد.

آدرس اين سايت www. Majlis.ir مي باشد.

گزارش مجمع عمومي :

مجمع عمومي عادي سالانه انجمن آبخيزداري با حضور اعضاء هيئت مديره و نماينده وزارت علوم و تحقيقات و فناوري در تاريخ 28/5/81 در ساختمان شماره 2 وزارت جهادكشاورزي تشكيل گرديد. و با توجه به پرداخت حق عضويت سال 80 توسط 180 نفر از اعضاء و با نظر هيئت مديره ، جلسه ياد شده (با حضور 70 نفر از اعضاء و ارائه بيش از 50 وكالت) به حد نصاب رسيد. در ابتداي اين جلسه آقاي دكتر مهدوي فعاليتها و اقدامات انجمن در يكسال گذشته را ارائه و سپس آقاي مهندس سراج زاده شرح درآمدها و هزينه هاي يكسال انجمن را قرائت نمود. در ادامه با توجه به حد نصاب رسيدن تعداد واجدين شرايط شركت در راي گيري هيئت رئيسه سني جلسه با مشاركت آقاي دكتر بهنيا بعنوان رئيس ، اقاي مهندس نظرعلي لطفي بعنوان منشي و آقاي مهندس مصطفي بهبهاني و مهندس رضا سهرابي بعنوان ناظر انتخاب گرديدند. داوطلبين همكاري بعنوان بازرسي انجمن آقايان مهندس عوض سرلك ـ دكتر علي ملك و مهندس عنايت اله رحمتي با تشريح سوابق تجربي و علمي ، خود را معرفي نمودند. (داوطلب چهارم آقاي مهندس سلطاني غايب بود.)

سپس رأي گيري بصورت كتبي انجام و در نهايت آقاي مهندس عنايت اله رحمتي با 85 راي بعنوان بازرس اصلي و آقاي دكتر علي ملك با 84 راي بعنوان بازرس علي البدل انتخاب شدند. در ادامه جلسه پرسش و پاسخ اعضاء با هيئت مديره فعلي انجمن تشكيل گرديد. در اين جلسه پرسشهاي اعضاء درخصوص:

- نحوة انتخاب نماينده انجمن در استانها

- ضرورت فعالسازي اعضاء

- عدم دريافت كارت توسط بعضي از اعضاء

- عدم اطلاع از محدوده فعاليت هاي انجمن و مفاد اساسنامه

-تعيين راهكارهاي مناسب براي به رسميت شناختن مراكز انجمن در استانها و كمك مالي به آنها

مطرح گرديد كه پاسخ لازم از سوي اعضاء هيئت مديره ارائه شد . جلسه ياد شده بعد از صرف نهار در ساعت 30/13 پايان يافت.

در حاشيه برگزاري مجمع :

- انتخاب نمايندگان استاني انجمن توسط اعضاء در هر استان و مساعدت مالي در حد مقدور به اين نمايندگان جهت فعاليت بيشتر از جمله مهمترين درخواستها بود.

- مساعدت معاونت آبخيزداري ، همكاري مسئولين امور عمومي ، مشاركت دانشجويان موسسه علمي كاربري ، همكاري بعضي از اعضاء شاغل در معاونت ، در برگزاري مجمع نقش بسزايي داشت از همكاري همة اين عزيزان قدرداني مي شود.

- عدم حضور بعضي از اعضاء شاغل در تهران در جلسه مجمع بخصوص همكاران شاغل در مركز تحقيقات حفاظت خاك و آبخيزداري تعجب برانگيز و باورنكردني بود. شركت در جلسات سالانه حداقل همكاري اعضاء در تداوم فعاليت انجمنهاي علمي مي باشد ، اميدواريم در سالهاي آينده و در جلسات بعدي شاهد مشاركت فعال تمامي اعضاء باشيم.

- عدم پرداخت حق عضويت در سال 80 توسط بعضي از اعضاء و حق عضويت 81 تمامي اعضاء ، عدم همكاري اعضاء در رفع نواقص پرونده و عدم ارسال مطالب علمي براي خبرنامه و 000 از جمله گله‌هاي هيئت مديره انجمن بود كه رسماً اعلام گرديد.

- انتخاب انجمن آبخيزداري بعنوان يكي از فعالترين انجمنهاي علمي در سال گذشته و در اختيارقراردادن اعتبار بالنسبه مناسب جهت گسترش فعاليتها ، از اقدامات خوب در سال قبل بود.

- از حضور نمايندگان و اعضاء استانهاي خراسان ، مازندران ، سيستان و بلوچستان ، قم ، يزد، گيلان ، تهران ، كهكيلويه و بوير احمد و اصفهان در مجمع قدرداني مي شود.

گزارش فعاليتهاي انجمن آبخيزداري ايران (مرداد 80 تا مرداد 81) :

A - اقدامات آموزشي :

· مشاركت در برگزاري همايشهاي :

- همايش ملي مديريت اراضي فرسايش خاك و توسعه پايدار (بهمن 80 اراك)

- همايش منطقه اي آبخيزداري و مديريت استحصال آب

- همايش ملي دناشناسي

· همكاري در برگزاري همايشهاي :

- همايش ملي سازه هاي كنترل فرسايش و بازيافت اراضي در رودخانه ها و مسيلها شهريور

80 خرم آباد

- مشاركت در سمپوزيوم علمي سازمانهاي غير دولتي بخش كشاورزي و روستايي مهرماه 80

تهران

- بررسي راهكارهاي مقابله با بحران آب اسفند 80 زابل

- نقش آبخيزداري در توسعه كشاورزي و منابع طبيعي حاشيه درياي خزر خرداد 81 رشت

B - اقدامات عمومي و رفاهي

· پيگيري واگذاري اراضي به انجمن

· تخفيف هتلهاي هما براي اعضاء

· توجيه نمايندگان استانها بمنظور يافتن زمينه هاي مشاركت و سرمايه گذاري انجمن براي اعضاء در پروژه هاي مرتبط

· تجليل از پيشكسوتان و اهداء لوح تقدير در هفته منابع طبيعي به يكي از قديمترين كارشناسان آبخيزداري كشور

C – اقدامات اداري :

· انجام آخرين مراحل ثبت شركتها و رفع موانع مربوط

· افتتاح حسابجاري انجمن

· صدور كارت عضويت براي حدود 110 نفر

· تشكيل پرونده و بانك اطلاعات براي 500 نفر

D - فعاليتهاي ترويجي :

· همراهي و حضور در برنامه كوهپيمايي دانش آموزان و آموزش مفاهيم آبخيزداري

E - همكاري با سازمانهاي بين المللي :

· همكاري با UNDP بمنظور مشاركت در طرحهاي جف و ارائه پيش طرحها

· همكاري با FAO و كميته هماهنگي سال بين المللي كوهها و ارائه برنامه درخصوص بزرگداشت اين سال در كشور

· ارائه پيش طرح فاز دوم انجام فعاليتهاي آبخيزداري در دامنه هاي شمالي تهران (در پروژه گلابدره) به سفارت ژاپن

· نظارت در ساخت استخر + احداث شبكه آبياري قطره ايي فاز 1 طرح گلابدره

F – فعاليتهاي علمي :

· همكاري با سازمان بازرسي كشور و ارائه نظرات كارشناسي درخصوص سيل گلستان

· تبيين جايگاه آبخيزداري در تشكيلات جديد و لزوم توجه ويژه به آن در جلسات حضوري با وزير جهادكشاورزي

· مشاركت در تدوين چارت تشكيلاتي (سازمان جنگلها و مراتع و آبخيزداري )

· حمايت از گزارش سازمان محيط زيست درخصوص پيامدهاي زيست محيطي حاصل از انجام فعاليتهاي ناهماهنگ در حوزه آبخيز اروميه و ارائه پيشنهادات انجمن در اين خصوص.

برنامه هاي آينده و در دست اقدام :

· برگزاري همايش پايداري زيست محيطي كوهها پائيز 81- تهران

· تدوين كتاب كوههاي ايران با همكاري MAB

· برگزاري كارگاه آموزشي منطقه اي نقش زنان در حفاظت آبخيزها با همكاري يونسكو

· فعال سازي اعضاء در گروههاي تخصصي و كميته هاي انجمن از طريق :

- همكاري با سازمان مديريت و برنامه ريزي در تدوين استانداردها

- همكاري با سازمان مديريت و برنامه ريزي در نظارت بر پروژه ها بصورت مديريت طرح

· پيگيري دريافت زمين از سازمانها و انجام فعاليتهاي عمراني به منظور احياء اراضي شيبدار بصورت الگوئي

· پيگيري اخذ مجوز نشر بنام انجمن به منظور كمك و ارائه تسهيلات در چاپ و انتشار كتبي كه توسط اعضاء تأليف ـ تدوين يا ترجمه مي شود.

· پيگيري اخذ مجوز انتشار مجله علمي آبخيزداري

· تجليل از پيشكسوتان و فعالين و مبتكرين در آبخيزداري كشور در هفته منابع طبيعي .