سخن رئيس انجمن :

آبخيزداري كه همانامديريت جامع و همه سونگر در بهره برداري از منابع آب و خاك و پوشش گياهي در قالب طرح هاي توسعه پايدار مي باشد در جهان عمري كمتر از نيم قرن دارد. هر چند اجراي روشهاي حفاظت خاك به شكل كنوني آن از حدود دو قرن پيش دركشـورهايي همچون فرانسه،ايتالياوآلمان آغازگرديد ولي پاره اي روش هاي سنتي عمري طولاني تردر كشورهايي چون ايران ، هند ، نپال و جنوب شرق آسيا دارند.

اگر چه در كشور ، آبخيزداري به دليل عدم هماهنگي بين واحدهاي مختلف بهره برداري از آب و خاك هنوز به مفهوم واقعي خود در حوزه ها به اجرا در نيامده ، ولي تلاش هاي صورت گرفته به ويژه در سال هاي اخير باعث ايجاد تحرك در سطح جامعه در جهت توجه بيشتر به اين امر مهم گرديده است امروزه اين واژه ناشناخته در چند دهه پيش ، در بسياري از رسانه هاي جمعي و طرح هاي توسعه واژه اي آشنا بوده و سعي مي گردد تا اصول آن به نحوي مد نظر قرار گيرد.

با توجه به اينكه كشور ما بر روي يكي از كمربندهاي پرفشار كره زمين قرار گرفته و داراي اقليم خشك و نيمه خشك است از يكسو با فرسايش شديد آبي در مناطق كوهستاني و از سويي ديگر با فرسايش بادي در مناطق بياباني روبروست اگر چه عـوامـل محيطـي در ايجـاد آنها نقش زيادي دارند ولي نبايد نقش عوامل انساني در بهره وري نامناسب از عرصه هاي آبخيز را كم اهميت تلقي كرد و در چنين شرايط حسـاسي از نظـر طبيعي ، لازم است مديريت سرزمين به نحو بسيار دقيق تري نسبت به ساير مناطق جهان كه داراي اين وضعيت نيستند به اجرا درآيد.

امروزه سلامت آبخيز (Watershed Health) چهار هدف مهم يعني تنظيم رژيم جريان آب ، حفظ و بهبود كيفيت آب ، حفظ كيفيت اكولوژيكي گياهي و حيواني و در نهايت منابع انرژي را مدنظر قرار مي دهد. عدم مديريت صحيح در بهره برداري از آب و خاك كشور و كم توجهي به آبخيزداري باعث شده كه در كشوري كم آب همچون ايران ، آبهاي ناشي از بارش ها نيز تبديل به سيل هاي ويرانگر شده و به دنبال خود ، خشكي هاي طولاني مدت را به وجود آورند و در واقع رژيم جريان آب كاملاً از حالت منظم و طبيعي خود خارج گردد. كيفيت آبها چه از نظر فيزيكي و شيميايي و چه بيولوژيكي روبه انحطاط رود ، توليد گياهي چه در بخش كشاورزي و چه مراتع و جنگلها بشدت كاهش يابد و شرايط نامناسبي براي زندگاني جانداران بوجود آيد و منابع انرژي نيز روز بروز كمتر شود و سدهاي كشور به سرعت مملو از گل و لاي گردد. بديهي است اجراي هر گونه برنامه توسعه پايدار نمي تواند مديريت آبخيز يا آبخيزداري را ناديده انگارد.

در شرايط كنوني و در آستانه تشكيل وزارت جهادكشاورزي به نظر مي رسد لازم است سطح مديريت منابع آب و خاك در تشكيلات جديد به گونه ايي تغيير يابد تا بهتر از پيش بتواند مسائل مبتلا به اين عرصه را در نظر گرفته ، امكانات بيشتري را جهت حفاظت و احياء آنها جذب نمايد. ضمن تبريك به جناب آقاي مهندس حجتي اميد آن مي رود آنچه كه تاكنون انجام شده هر چند در رابطه با نياز كشور اندك بوده است به فراموشي سپرده نشده و با تقويت بنيانهاي اجرايي و ايجاد هماهنگي بيشتر بين دستگاههاي ذيربط در قالب شورايعالي آبخيزداري كشور ، خاك ، بستر حيات و آب ، مايه حيات هر چه بيشتر حفاظت شده و در عين حال ، توليدات كشاورزي و بهره مندي از منابع طبيعي توسعه يابد چه تنها در اين حالت است كه مي توان گفت برقراري امنيت غذايي وخودكفايي در گندم وساير نيازها ، امري پايدار بوده و به فنا شدن آب و خاك كشور نمي انجامد.

انجمن آبخيزداري بعنوان يك نهاد غير دولتي و يك تشكل علمي متشكل از 400 نفر عضو از كارشناسان خبره در زمينه حفاظت آب و خاك در مراكز علمي ، دانشگاهي ، اجرايي و تحقيقاتي ، آمادگي دارد در صورت لزوم با ارائه نظرات كارشناسي ، به رسالت خود عمل نمايد.

فعاليتهاي انجمن

همكاري در طرح الگويي آبخيزداري و احياء سطوح پرشيب آبخيز درحوزه گلابدره استان تهران ، با همكاري سفارت ژاپن و معاونت آبخيزداري

همكاري فعال در برگزاري دومين همايش ملي فرسايش و رسوب (شهريور 79)

همكاري در برگزاري دومين سمينار زمين شناسي مهندسي و محيط زيست ايران (مهر 1378 دانشگاه تربيت معلم)

فعال شدن دفتر انجمن

پيگيري استفاده از تسهيلات طرح طوبي در قالب طرحهاي استاني (با همكاري اعضاء) و انجام اقدامات اوليه درخصوص كسب مجوزهاي لازم و انتخاب عرضه از طريق منابع طبيعي استان تهران

تلاش درخصوص شناسايي و انتخاب مهندسين نمونه كشور در زمينه حفاظت خاك و آب جهت معرفي به فرهنگستان علوم

انتشار خبرنامه

ارائه نظر درخصوص جايگاه آبخيزداري در تشكيلات وزارتخانه جديد

همكاري در برگزاري سمينار محيط زيست مهر 79

مشاركت علمي در برگزاري اولين كنفرانس ملي بررسي راهكارهاي مقابله با بحران آب (دانشگاه زابل اسفند 80)

ويژگيها و نقاط عطف آبخيزداري طي جهار دهه :

نكاتي پيرامون جمع آوري آب باران :

) هدر رفت 40 تا 50 ميليارد متر مكعب در سال از آبهاي سطحي كشور

) فروكش كردن سفره هاي آب زيرزميني وضرورت تغذيه بيشتر آنها

) شورشدن اراضي در بعضي از مناطق مثل خوزستان (حدود رواناب كشور بدليل عدم استحصال در بالادست به آن مناطق سرريز مي شود .)

) ضرورت افزايش شاخص يا سرانه پوشش جنگلي كه در جهان 7/0 تا 8/0 هكتارو در ايران 2/0 يا كمتر از آن براي هر انسان مي باشد.

) حفظ خاك و حفظ حجم مفيد مخازن سدهاي ساخته شده و در دست احداث

) عقب بودن سيستم شبكه هاي آبياري و زهكشي (از حدود 26 ميليارد متر مكعب استحصال شده به كمك سدها ، تنها 6 ميليارد مترمكعب درسيستمهاي مهندسي آبياري وزهكشي جريان مييابد)

) اهميت توزيع و پراكنش سنتي جمعيت و ايجاد اشتغال و امكان زندگي در همه مناطق كشور (با توجه به وسعت كشور و افزايش جمعيت) از نظر مسائل امنيتي .

) حفظ سرمايه و امكان سرمايه گذاري در واحدهاي كوچك در مناطق محروم .

) پيشگيري از آلودگي مخازن آبي كشور (بسياري از آلودگيهاي وارد شده به سدها (سد قشلاق سنندج) به واسطه جريان هاي فصلي است)

) ايجاد فرصتهاي شغلي با توجه به تقاضاي سالانة 800000 نفري و ارزان قيمت بودن ايجاد اشتغال در عرصه هاي كشاورزي و منابع طبيعي .

درخواست :

وصول هر گونه مطلب ، عكس ، گزارشهاي كوتاه و ...كه بتواند محتواي خبرنامه را غنا بخشد مورد استقبال و موجب تشكر خواهد بود. چشم براه نظرات و پيشنهادات شما هستيم .

نظر به مراسم تجليل و قدرداني از مهندسين نمونه كشور در هفته مهندسي (آبان 1380) توسط فرهنگستان علوم كشور و اهميت و نقش فعاليتهاي مهندسي آب و خاك و آبخيزداري در استقلال و خودكفايي كشور ، و به منظور اثبات جايگاه و ارزش اينگونه فعاليتها همتراز با ساير فعاليتهاي مهندسي ، از تمامي اعضاء و ساير متخصصين غير عضو استدعا دارد با معرفي طرحهاي موفق ، امكان انتخاب كارشناسان لايق و شايسته را فراهم سازند . ارسال خلاصه سوابق علمي و تجربي مجري و ويژگيهاي طرح بصورت مصور موجب امتنان خواهد بود.

پركردن فرم تقاضاي عضويت به منظور بهنگام كردن بانك مشخصات اعضاء انجمن همراه با پرداخت حق عضويت براي تمامي كسانيكه قبلاً ثبت نام نموده اند ضروري است لطفاً همكاري فرمائيد.

مسئولين محترم آبخيزداري استان ها يا ساير اعضاء كه مايل به همكاري مستقيم بعنوان نمايندگان انجمن در استانها مي باشند تقاضاي خـود را بـه دبيـرخانه ارسال دارند.

معرفي مجله هاي علمي :

به منظـور آگاهي بيشتر پژوهشگران و كارشناسان علاقمند به مطالعه متون علمي و دست آوردهـاي تحقيقاتي، در هر يك از خبرنامه ها تعدادي از مجله هاي علمي معرفي مي گردد . مجله هاي علمي مورد نظر در اين خبرنامه عبارتند از :

1- مجله حفاظت خاك وآب

Journal of Soil and Water Conservation

اين مجله همانند يك اهرم كاري بنحوي تأثير گذار است كه خلاقيت فكري را تقويت نموده و دستيابي به حل مشكلات را از طريق دريافت اطلاعات و يافته هاي علمي جديد تقويت مي نمايد.

اين مجله حاوي اطلاعات كاربردي و پژوهشي جالبي در زمينه حفاظت خاك و آب مي باشد. ضمناً در ارتباط با طراحي ، مسائل زيست محيطي ، ارتقاء سطح دانش ، ارتباط با مشاهير متخصص در حفاظت (خاك و آب) و ديگر متخصصين مرتبط بي نصيب نيست. اين مجله چهار بار در سال توسط انجمن حفاظت خاك و آب (آمريكا) در ماههاي ژانويه ، اپريل ، جولاي و اكتبر به چاپ ميرسد. براي دستيابي به اين مجله وزين مــي تــوانيـد بـا تلفـن 2892331-515-001 ، نمـابـر 2891227-515-001 و يــا

E-mail:SWCS @ swcs. org تماس حاصل فرمائيد.

2- مجله انجمن علوم خاك آمريكا

Soil Science Society of American Journal

اين مجله علمي هر دو ماه يكبار چاپ و توزيع ميشود . از نظر شهرت و محتوي علمي در نوع خود بي نظير است مجله شامل ده بخش مي باشد كه هر يك از بخشهاي آن داراي چندين مقاله علمي است بخشهاي مختلف اين مجله عبارتند از :

بخش اول : فيزيك ، بخش دوم : شيمي خاك ، بخش سوم : بيولوژي و بيوشيمي خاك ، بخش چهارم : حاصلخيزي و تغذيه نبات ، بخش پنجم : بيولوژي ، بخش ششم : مديريت و حفاظت خاك و آب بخش هفتم : جنگل و خاكهاي مرتعي ، بخش هشتم : مديريت تغذيه و تجزيه خاك و گياه ، بخش نهم كاني شناسي خاك و بخش دهم خاكهاي ماندابي

براي مطالعه و دسترسي به اين مجله وزين مي توانيد به كتابخانه مركز تحقيقات حفاظت خاك و آبخيزداري مراجعه فرمائيد . كتابخانه ياد شده شماره هاي منتشر شده از سال 1970 تاكنون را دارد.

گردهمايي هاي علمي :

همايش منطقه اي شناخت معضلات آبخيزداري و ارائه راه حلهاي مناسب در حوضه هاي كارون و زاينده رود - ارديبهشت 1380- شهر كرد.

آدرس دبيرخانه : شهركرد - خيابان مولوي - روبروي ساختمان

مخابرات - پلاك 426 تلفن / فاكس 2228275-0281

اولين همايش ملي تحقيقات مديريت دام و مرتع خرداد 1380- سمنان .

آدرس دبيرخانه : سمنان - بلوار بسيج - سازمان جهادسازندگي

استان - مركز تحقيقات منابع طبيعي و امور دام

صندوق پستي 183-35145 تلفن 42249 - 41603

اولين كنفرانس ملي بررسي راهكارهاي مقابله با بحران آب (زابل اسفند 80)

آدرس دبيرخانه : زابل - ص پ 538-98615

تلفن 25077-0542 نمابر 36963-0542

سايتهاي كامپيوتري

WOCAT

wocat مخفف :

WORLD OVERVIEW OF CONSERVATION APPROACHES AND TECHNOLOGIES

است. برنامه wocat يك برنامه جهاني به منظور بررسي روشها و فن آوريهاي حفاظت آب و خاك است كه در سال 1992 توسط انجمن جهاني حفاظت آب وخاك ارائه گرديد . اين برنامه توسط مجموعه اي از سازمانها ي بين المللي سازماندهي گرديده و توسط يك سيستم مديريتي متشكل از مركز توسعه و محيط زيست در برن سوئيس ( CDE )، سازمان خوار وبار و كشاورزي ملل متحد ( FAO ) ، در رم، ايتاليا ، مركز بين المللي اطلاعات و منبع خاك ( ISRIC ) در واكنينگن هلند ، دپــارتمــان تــوسعــه اراضــي ( DLD ) ، وزارت كشــاورزي و تعاون تايلند در بانكـوك و (OSS) observatoire du sahara et du sahel پاريس در فرانسه هدايت ميگردد . اين برنامه توسط نهمين كنفرانس بين المللي سازمانهاي حفاظت خاك در 1996 بعنوان يك برنامه جهاني پذيرفته شده است .

هدف اين برنامه شركت در بهره برداري پايدار از آب وخاك است كه از طريق موارد ذيل صورت مي گيرد :

جمع آوري اطلاعات -تحليل اطلاعات - معرفي و انتشار روشها و فن آوريهاي حفا ظت آب و خاك در سرتاسر جهان

برنامه Wocat چگونه عمل مي كند ؟

- از يك چهار چوب استاندارد براي ارزيابي بر نامه هاي حفاظت آب و خاك استفاده مي كند كه شامل پرسشنامه ها و سيستم بانك اطلاعاتي است .

- از سازمانهاي منطقه اي و ملي در جمع آوري اطلاعات ، تكميل بانك اطلاعات و توليد خـروجيها (نتايج ) حمايــت مي كند

- در سازماندهي همايشهاي منطقه اي و ملي حفاطت آب و خاك به منظور آموزش روش Wocat و تبادل اطلاعات كمك مي كند .

- بانكهاي اطلاعاتي به سهولت قابل دسترس توليد مي كند .

- اطلاعات جمع آوري شده را تحليل و مبادله مي كند .

- نتايج اقدامات انجام شده را توليد و منتشر مي نمايد .

چه كساني از Wocat سود مي برند ؟

الف – سياستمداران ، تصميم گيران وبرنامه ريزها

آنان با استفاده از اين برنامه قادر به فرموله كردن سياست بهره برداري از اراضي و اصلاح شرايط عمومي با توليد نقشه هائي درباره اقدامات حفاظت آب وخاك وسيستمهاي حمايتي براي تصميم گيري خواهند بود.

ب - متخصصان حفاظت آب و خاك :

– چهار چوب ارزيابي اقدامات موجود در حفاظت آب و خاك را بدست مي‌آورند

– با دسترسي آنها به تجارب موجود در حفاظت آب و خاك امكان تحقيق در زمينــه روشــهــا و

فن آوريهاي پايدار و مناسب در امر حفظ آب وخاك فراهم مي گردد.

ج – بهره برداران

- با برنامه هاي موجود ، اطلاعات بيشتر ي در كاربرد روشهاي مختلف حفاظت آب وخاك بدست خواهند آورد .

- به انتخاب وسيعتر در بين اقدامات حفاظت آب و خاك دسترسي خواهند داشت .

- ضمن آشنايي با راه حلهاي مفيد ، قابل قبول و پايدار بر مبناي اولويتها ، نيازها و تضادهاي بهره برداران در مناطق مختلف ، در انتخاب راه حلها كمك خواهند شد .

5 – آدرس تماس WOCAT

WOCAT secretariat

(CDE) Centre for Development and Environment

Hallerstrasse 12

CH- 3012 BERN Switzerland

Tel . 041 31 631 8822

Fax. 041 31 631 8544

Email: Wocat @ giub. unibe.ch http://WWW.giub.ch/ede/projects/Wocat.htn